توسط : استفاده از کلاه در ایران به دورانهای بسیار قدیم بازمیگردد. ایرانیان از ابتدا برای محافظت از سر خود از کلاهها بهره میبردند. کلاهها در ایران نه تنها برای محافظت از سر بلکه به عنوان نمادی از طبقات اجتماعی، شغلها و حتی نژادها به کار میرفتند.
قبل از اسلام:
قبل از ورود اسلام به ایران، مردان ایرانی معمولاً از کلاههایی برای محافظت از سر خود استفاده میکردند. کلاهها در این دوران کاربردهای مختلفی داشتند و برای نشان دادن مقام اجتماعی، شغل و جایگاه افراد به کار میرفتند. اسامی مختلفی برای کلاهها وجود داشتند که برخی از آنها عبارتند از: «تاج»، «کلاه راسته»، «دیهیم»، «دستار»، «باشلق» و «کلاههای نمدی». هر یک از این کلاهها جایگاه و کاربرد خاص خود را داشت.
دوران ساسانیان:
در دوران ساسانیان، استفاده از کلاه در بین طبقات مختلف جامعه رایج بود. این کلاهها عمدتاً از مواد طبیعی مانند پشم یا نمد ساخته میشدند و برای محافظت از سر در برابر شرایط جوی استفاده میگردیدند. در این دوره، کلاهها بیشتر جنبه کاربردی داشتند و کمتر از جنبههای زینتی برخوردار بودند.
دوران افشاریه و زندیه:
در دوران افشاریه و زندیه، عمامه جایگزین کلاه شد و این تغییر در پوشش مردان ایرانی به شدت برجسته بود. در این دوران، عرقچین و شال ترمهای جایگزین عمامه شد و به تدریج در بین مردم رایج شد. این تغییرات نشاندهنده تغییرات اجتماعی و فرهنگی در این دوران بود.
دوران قاجار:
در دوران قاجار، کلاهها به شدت توسعه یافتند و به نمادی از طبقات اجتماعی تبدیل شدند. مردان متمکن و با وضعیت مالی بالا از کلاههای خاصی استفاده میکردند که نشاندهنده تفاوت اجتماعی آنها بود. در این دوران، استفاده از کلاهها نه تنها برای محافظت از سر بلکه به عنوان نمادی از وضعیت اجتماعی و اقتصادی افراد به کار میرفت.
در دوران سلطنت محمد علی شاه قاجار، تصمیم گرفته شد که اندازه کلاهها کاهش یابد. این تغییر به دلیل صرفهجویی در هزینهها انجام شد، اما باعث اعتراضاتی در بین مردم شد. یکی از شاعران برجسته ایرانی، میرزا عباس فروغی، در شعری به نقد این تغییر پرداخت و این تصمیم را مورد انتقاد قرار داد:
“کلاه سرو قدان بس که سر بلندی کرد
به حکم شاه جهان کردهاند کوتاهش”
این شعر نقدی بر تغییر اندازه کلاهها به دستور شاه بود که به دلیل صرفهجویی در هزینهها انجام شد و به تدریج کلاهها از اندازههای بزرگتر به اندازههای کوچکتر تغییر یافتند.
دوران پهلوی:
در دوران پهلوی، کلاهها به مدهای اروپایی و مدلهای جدیدتر جهانی نزدیکتر شدند. در این دوران، ایرانیان به کلاههای اروپایی عادت کردند و مدلهای جدیدتر کلاهها در جامعه ایرانی رواج پیدا کرد. این تغییرات در دوران پهلوی به طور گسترده در سطح جامعه رخ داد و ایران به کلاههای غربی و جدیدتر توجه بیشتری پیدا کرد.
نتیجهگیری
کلاهها در طول تاریخ نه تنها به عنوان ابزاری برای محافظت از سر، بلکه به عنوان نمادی از وضعیت اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی در ایران و جهان به کار رفتهاند. از کلاههای ابتدایی که انسانهای اولیه برای محافظت از سر میساختند تا کلاههای لوکس و مدرن امروزی، تغییرات زیادی در طراحی و کاربرد کلاهها به وجود آمده است. این تغییرات به ویژه در ایران، در دورههای مختلفی مانند دوران ساسانیان، افشاریه، قاجار و پهلوی مشهود بوده است. هر یک از این دورهها تأثیرات خاص خود را بر فرهنگ و جامعه ایرانی گذاشتهاند.
منبع : کلاه مخملی
