در جهانی که مرزهای جغرافیایی در صفحههای گوشیهای هوشمند گم شدهاند و الگوریتمها برای کاربران تصمیم میگیرند چه محتوایی ببینند، چه بپوشند و حتی چه کسی باشند، سبک پوشش دیگر تنها انتخابی از یک لباس نیست. این انتخاب اکنون به بیانیهای بصری از هویت، باور و جهانبینی افراد تبدیل شده است. در این میان، بلاگرها و اینفلوئنسرهایی که با هر استوری و پستی جزئیات جدیدی از سبک زندگی خود را به اشتراک میگذارند، نهتنها به تبلیغ برندها میپردازند، بلکه الگوهای فرهنگی و ارزشها را بازتعریف میکنند.
اما آیا پوششهایی که امروز در فضای مجازی ترند میشوند، صرفاً نمایشی از آزادی انتخاب فردی هستند یا در خدمت یک گفتمان پنهان جهانی؟ آیا تقابل میان «پوشش اسلامی» و «پوشش آمریکایی» تنها یک نزاع ایدئولوژیک است یا بازتابی از جنگ نرم نهفته در رسانهها؟ در این گزارش، با الهه خوانساری، معاون آموزش انجمن سواد رسانهای و مدیر آموزش خبرگزاری فارس، درباره پشت پرده این روایتهای بصری به گفتگو مینشینیم؛ جایی که پوشش، زبان بیصدا اما قوی پیامی است و بلاگرها، بهطور ناخواسته معلمان نسل جدید به شمار میآیند.
مدما ایران: خانم خوانساری، شما بهعنوان یک تحلیلگر فرهنگی و فعال در حوزه مد و پوشاک، چگونه تأثیر بلاگرهای مد و اینفلوئنسرها را بر رفتار و نگرش فرهنگی جامعه ارزیابی میکنید؟
الهه خوانساری: تأثیر بلاگرهای مد بر جامعه چند وجهی و پیچیده است. از یک سو، بلاگرها بهعنوان واسطههای فرهنگی، نقش مهمی در انتقال ایدهها و مفاهیم مدرن به افراد جامعه ایفا میکنند. آنها با استفاده از پلتفرمهای دیجیتال، قادرند بهسرعت و گستردگی محتوای خود را به مخاطبان وسیعی ارائه دهند. این امر به تغییر سریعتر ترندها و به روزرسانی مداوم استایلها منجر میشود.
از سوی دیگر، با توجه به ماهیت انتخابی و بهروزرسانی دائمی مد در رسانههای اجتماعی، مردم تمایل دارند که پیروی از ترندها را به عنوان شاخصی از بهروز بودن و پذیرش اجتماعی تلقی کنند. این مسأله میتواند فشار اجتماعی قابل توجهی برای هماهنگی با استانداردهای جدید ایجاد کند که بعضاً ممکن است از لحاظ اقتصادی یا شخصیتی برای همه امکانپذیر نباشد.
مدما ایران: چالشهای احتمالی ناشی از این تأثیرات چیست و چگونه میتوان با آنها مقابله کرد؟
الهه خوانساری: یکی از چالشهای اصلی، مصرفگرایی افراطی و ایجاد انتظارات غیر واقعی است. تصاویر و سبکهای ارائه شده در شبکههای اجتماعی اغلب به شکلی فیلتردار و ایدهآلترسیم میشوند، که میتواند سبب کاهش اعتماد به نفس فردی در مقایسه با این استانداردها شود.
برای مقابله با این چالشها، تقویت سواد رسانهای افراد ضروری است. مخاطبان باید توانایی تفسیر و تحلیل محتوای رسانهای را داشته باشند و بهترین راه برای ارتقاء این تواناییها، آموزشهای مدون و کارگاههای تعامل محور است. این آموزشها باید شامل نقد رسانهای، شناسایی تعصبات و کلیشهها، و فهم مکانیسمهای پشت پرده تبلیغات و تأثیرگذاری باشد.
مدما ایران: شما تجربههای همکاری وفی را با بلاگرهای مد داشتهاید. میتوانید جزییات بیشتری از نحوه همکاری و نتایج حاصل از آنها را با ما درمیان بگذارید؟
الهه خوانساری: بله، در پروژههای متعددی با بلاگرهای مد همکاری داشتهام، از جمله پروژهای که به هدف معرفی و احیای لباسهای محلی و سنتی ایران بود. در این پروژه بلاگرها با حضور در رویدادهای محلی و تعامل با هنرمندان بومی، به مستندسازی و معرفی لباسهای سنتی پرداختند. نتیجه این همکاری، ایجاد یک جریان جدید در علاقهمندی به فرهنگ ملی و افزایش ارزشگذاری بر عناصر بومی بود.
با استفاده از قدرت رسانههای اجتماعی، توانستیم جامعه گستردهتری را به اهمیت حفظ و احیای این بخش از هویت فرهنگیمان آگاه کنیم. این فعالیتها به ما کمک کرد تا تصویری مدرن و همزمان اصیل از فرهنگ بومیمان به جهانیان ارائه کنیم.
مدما ایران: چطور میتوانیم از این تجربیات برای حفظ هویت فرهنگی در دوران جهانیشدن استفاده کنیم؟
الهه خوانساری: جهانیشدن میتواند تهدیدکنندهای برای هویتهای محلی باشد، اما در عین حال فرصتی نیز برای نشان دادن تواناییها و ویژگیهای منحصر به فرد هر فرهنگ به جهان ارائه میدهد. ما باید تلاش کنیم تا جنبههای مثبت جهانیشدن، مانند دسترسی گستردهتر به دانش و منابع فرهنگی را به نفع خود بهرهبرداری کنیم.
با خلق محتوای متنی، ویدئویی و تصویری که بتواند روایتهای فرهنگی ما را به شکلی جذاب و بهروز به نمایش بگذارد، امکان ارتباط مؤثرتری با مخاطبان بینالمللی فراهم میشود. همچنین، تقویت هویت فرهنگی داخلی از طریق آموزش و برنامههای فرهنگی محلی میتواند به حفظ و ترویج این هویت کمک کند.
مدما ایران: بسیار سپاسگزاریم از توضیحات جامع و مفید شما، و امیدواریم که بتوانیم از این دیدگاهها در راستای توسعه و ترویج فرهنگ غنی کشورمان بهرهبرداری کنیم.
الهه خوانساری: من هم از همفکری شما و دعوت به این گفتگو سپاسگزارم. امیدوارم این تلاشها و گفتگوها بهرهمند و مؤثر واقع شود.
